گردن، بخشی از ستون فقرات است که در طول روز فشار زیادی را تحمل می کند؛ از نگه داشتن وزن سر گرفته تا امکان چرخش و حرکت در جهات مختلف. بین مهره های گردنی، دیسک هایی قرار دارند که نقش ضربه گیر را ایفا می کنند و باعث می شوند حرکات گردن نرم و کنترل شده باشد. وقتی یکی از این دیسک ها دچار فرسودگی، پارگی یا بیرون زدگی شود، اصطلاحا گفته می شود فرد به دیسک گردن مبتلا شده است. این عارضه فقط یک درد ساده در ناحیه گردن نیست. در بسیاری از بیماران، دیسک گردن می تواند با دردهای تیر کشنده به شانه و دست، گزگز انگشتان، بی حسی یا حتی ضعف عضلانی همراه باشد. به همین دلیل، نادیده گرفتن علائم اولیه ممکن است باعث پیشرفت بیماری و پیچیده تر شدن روند درمان شود. امروزه به دلیل استفاده طولانی مدت از گوشی موبایل، کار مداوم با لپ تاپ و نشستن های طولانی در وضعیت نامناسب، بروز دیسک گردن در افراد بیشتری دیده می شود؛ حتی در سنینی که پیش تر کمتر انتظار آن می رفت. آشنایی با نشانه ها، علت ها و روش های درمان این بیماری کمک می کند فرد زودتر برای تشخیص و درمان درست اقدام کند.
عارضه دیسک گردن چیست؟
برای اینکه بدانیم دیسک گردن دقیقا چیست، باید ساختار این بخش از ستون فقرات را بشناسیم. ستون فقرات گردنی از ۷ مهره تشکیل شده و میان این مهره ها دیسک هایی قرار گرفته اند که از دو بخش اصلی ساخته شده اند: یک لایه بیرونی مقاوم و یک بخش مرکزی نرم و ژله ای. این ترکیب باعث می شود فشارهای وارد شده به گردن جذب شود و مهره ها بدون اصطکاک زیاد روی هم حرکت کنند.
وقتی دیسک به مرور زمان ضعیف می شود یا تحت فشار ناگهانی آسیب می بیند، ممکن است بخش داخلی آن به سمت بیرون برجسته شود. این بیرون زدگی اگر به ریشه های عصبی یا نخاع فشار وارد کند، علائم دیسک گردن ظاهر می شود. شدت این علائم در همه بیماران یکسان نیست. در بعضی افراد فقط درد و گرفتگی گردن ایجاد می شود، اما در برخی دیگر درد به دست ها می زند و با علائم عصبی همراه می شود.
نکته مهم این است که همه تغییرات دیسک در تصویربرداری لزوما به معنای بیماری شدید نیستند. چیزی که اهمیت دارد، ارتباط بین یافته های MRI، معاینه بالینی و علائم واقعی بیمار است. به همین دلیل تشخیص نهایی باید توسط پزشک متخصص انجام شود، نه صرفا بر اساس گزارش تصویربرداری.
نشانه های ابتلا به دیسک گردن
علائم دیسک گردن بسته به اینکه کدام دیسک درگیر شده و چه میزان فشاری به اعصاب وارد می شود، می تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. بعضی بیماران در ابتدا فقط احساس سنگینی یا خشکی در گردن دارند، اما با گذشت زمان علائم واضح تر می شود. شایع ترین نشانه، درد گردن است؛ دردی که گاهی مداوم است و گاهی هنگام حرکت دادن سر، خم کردن گردن یا بیدار شدن از خواب بیشتر احساس می شود. این درد ممکن است با احساس اسپاسم یا گرفتگی عضلات گردن همراه باشد. از علائم مهم دیگر می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- انتشار درد از گردن به شانه
- درد تیر کشنده به بازو و ساعد
- گزگز یا مور مور شدن انگشتان
- بی حسی در دست
- احساس ضعف در بازو یا پنجه
- محدود شدن حرکت گردن
- سردردهایی که از پشت سر شروع می شوند
در بعضی بیماران، درد فقط در گردن نیست و بیشتر به شکل درد دست خود را نشان می دهد. همین موضوع گاهی باعث می شود فرد تصور کند مشکل از شانه یا مچ دست است، در حالی که منشا اصلی درد، فشار روی عصب در ناحیه گردن است. اگر دیسک گردن به نخاع فشار وارد کند، علائم می تواند جدی تر شود. اختلال در تعادل، سنگینی پاها، کاهش مهارت حرکتی دست ها یا احساس ضعف عمومی از جمله مواردی هستند که باید سریع بررسی شوند. این علائم نشان می دهند مشکل فراتر از یک گرفتگی ساده عضلانی است و نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.
علت بیماری دیسک گردن
بیماری دیسک گردن معمولا در نتیجه یک عامل واحد ایجاد نمی شود، بلکه مجموعه ای از تغییرات تدریجی یا فشارهای مکرر زمینه را برای آن فراهم می کنند. مهم ترین عامل، فرسایش وابسته به سن است. با بالا رفتن سن، دیسک ها آب و انعطاف خود را از دست می دهند و در برابر فشار آسیب پذیرتر می شوند. اما افزایش سن تنها علت نیست. بسیاری از عادت های روزمره نیز به شکل مستقیم در ایجاد یا تشدید دیسک گردن نقش دارند.
دیسک گردن باعث چه دردهایی می شود؟
یکی از سوالات رایج بیماران این است که دیسک گردن دقیقا چه دردهایی ایجاد می کند؟ پاسخ این است که درد ناشی از این عارضه همیشه فقط در ناحیه گردن باقی نمی ماند. چون اعصاب خارج شونده از گردن به شانه، بازو، ساعد و انگشتان ارتباط دارند، فشار روی این اعصاب می تواند درد را به نقاط دیگر منتقل کند.
- درد در خود گردن: این درد معمولا به صورت احساس گرفتگی، فشار، سنگینی یا درد عمقی بروز می کند. بعضی بیماران می گویند گردنشان قفل می شود یا هنگام چرخاندن سر احساس درد دارند.
- درد شانه و بین کتف ها: در برخی موارد، درد ناشی از دیسک گردن در ناحیه شانه یا بین دو کتف احساس می شود. همین مسئله ممکن است بیمار را به اشتباه به سمت درمان های موضعی شانه ببرد.
- درد تیر کشنده در بازو: اگر ریشه عصبی تحت فشار باشد، درد می تواند از گردن به بازو کشیده شود. این درد اغلب حالت تیر کشنده، سوزشی یا برق آسا دارد.
- بی حسی و گزگز انگشتان: فشار عصبی همیشه فقط درد ایجاد نمی کند. گاهی علامت اصلی، خواب رفتگی، سوزن سوزن شدن یا بی حسی در انگشتان است.
- ضعف عضلانی: در مواردی که فشار عصبی بیشتر یا طولانی تر باشد، عضلات دست ضعیف می شوند. فرد ممکن است در گرفتن لیوان، نوشتن، دکمه بستن یا بلند کردن اجسام سبک هم احساس ناتوانی کند.
- سردرد با منشا گردنی: برخی بیماران مبتلا به دیسک گردن، سردردهایی را تجربه می کنند که از پشت سر شروع می شود و گاهی به ناحیه گیجگاه یا پیشانی می رسد. این سردردها معمولا با خشکی گردن همراه هستند.
نوع و محل درد می تواند به پزشک کمک کند تا حدس بزند کدام سطح از مهره های گردنی درگیر شده است. به همین دلیل شرح دقیق علائم توسط بیمار، ارزش زیادی در روند تشخیص دارد.
برای درمان بیماری دیسک گردن باید چه کرد؟
درمان دیسک گردن باید بر اساس شدت علائم، معاینه بیمار و نتایج تصویربرداری انتخاب شود. نکته مهم این است که همه بیماران نیاز به جراحی ندارند. در بسیاری از موارد، درمان های غیر جراحی می توانند درد را کنترل کرده و عملکرد طبیعی فرد را بازگردانند.
درمان های غیر جراحی دیسک گردن
در مراحل خفیف تا متوسط، متخصص و جراح ستون فقرات معمولا درمان را با روش های محافظه کارانه شروع می کند:
- استراحت نسبی و کاهش فشارهای روزانه به گردن
- مصرف داروهای ضد التهاب و کنترل کننده درد
- استفاده از شل کننده های عضلانی در صورت اسپاسم
- فیزیوتراپی تخصصی برای کاهش درد و تقویت عضلات
- آموزش حرکات اصلاحی و وضعیت صحیح نشستن و خوابیدن
- پرهیز از حرکات ناگهانی و طولانی مدت گردن
فیزیوتراپی در درمان دیسک گردن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا فقط روی کاهش درد متمرکز نیست؛ بلکه به اصلاح الگوی حرکتی و کاهش احتمال عود بیماری هم کمک می کند.
چه زمانی برای دیسک گردن جراحی لازم می شود؟
اگر درد شدید باشد، با درمان های غیر جراحی بهبود حاصل نشود، یا بیمار دچار ضعف عضلانی پیشرونده و علائم فشار روی نخاع باشد، جراحی می تواند مطرح شود. هدف جراحی، برداشتن فشار از روی عصب یا نخاع و حفظ ثبات ستون فقرات است. امروزه روش های جراحی دیسک گردن بسیار پیشرفته تر از گذشته شده اند و در بسیاری از بیماران می توان با تکنیک های دقیق و کم تهاجمی، نتایج درمانی مطلوبی به دست آورد. البته تصمیم برای جراحی باید پس از بررسی کامل توسط متخصص و جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات گرفته شود.
