آنوریسم مغزی (Cerebral Aneurysm) نوعی برجستگی یا برآمدگی در بخشی ضعیف از دیواره یکی از شریان های داخل یا اطراف مغز است. فشار مداوم جریان خون باعث می شود این ناحیه ضعیف به سمت بیرون کشیده شود و به شکل یک برآمدگی شبیه تاول درآید. وقتی خون وارد این برآمدگی می شود ، آنوریسم بیشتر کشیده می شود ، مشابه بادکنکی که هر چه بیشتر پر از هوا می شود ، دیواره اش نازک تر شده و احتمال ترکیدنش بیشتر می شود. بیرون زدگی های مغزی می توانند در هر بخشی از مغز ایجاد شوند اما بیشتر آنها در شریان های اصلی در پایه جمجمه تشکیل می شوند. تقریباً ۱۰ تا ۳۰ درصد از افرادی که آنوریسم مغزی دارند ، بیش از یک آنوریسم دارند. بیشتر بیرون زدگی های شریان مغزی کوچک بوده و علائمی ایجاد نمی کنند. اگر آنوریسم به اعصاب یا بافت های اطراف فشار وارد کند ، ممکن است علائم ایجاد کند. اگر آنوریسم دچار نشتی یا پارگی شود ، باعث خونریزی در مغز می شود. پارگی آن می تواند زندگی فرد را تهدید کند و نیاز به درمان فوری پزشکی دارد. هرچه زمان بیشتری از پارگی بگذرد ، احتمال مرگ یا ناتوانی دائمی بیشتر می شود.
علت آنوریسم مغزی
عوامل ژنتیکی و ارثی : یکی از دلایل مهم ایجاد آنوریسم مغزی ، زمینه ژنتیکی است. اگر در خانواده فردی سابقه ابتلا به این بیماری وجود داشته باشد، احتمال ابتلای دیگر اعضا نیز بیشتر است. بعضی جهش های ژنی باعث تغییر در ساختار پروتئین های دیواره رگ ها می شوند و انعطاف پذیری طبیعی آنها را کاهش می دهند. نتیجه این ضعف، ایجاد نقاط آسیب پذیر در رگ های مغزی و در نهایت آنوریسم مغزی است.
فشار خون بالا و مشکلات عروقی : فشار خون بالا یکی از شایع ترین علت آنوریسم مغزی محسوب می شود. وقتی فشار خون برای مدت طولانی بالا باشد ، لایه های داخلی رگ ها تدریجاً آسیب می بینند و نقاط ضعیفی در دیواره رگ ایجاد می شود. علاوه بر این ، بیماری هایی مانند تصلب شرایین یا التهاب رگ ها نیز می توانند دیواره عروق را تضعیف کرده و خطر آنوریسم مغزی را افزایش دهند.
سبک زندگی و عوامل محیطی : سبک زندگی ناسالم می تواند نقش قابل توجهی در بروز آنوریسم مغزی داشته باشد. مصرف سیگار و الکل ، تغذیه ناسالم و کم تحرکی ، همگی باعث آسیب مزمن به رگ ها می شوند. ترکیب این عوامل با فشار خون بالا یا استعداد ژنتیکی ، احتمال ایجاد آنوریسم مغزی را به طور قابل توجهی افزایش می دهد.
ضربه و آسیب به سر : ضربه مستقیم یا آسیب شدید به سر نیز می تواند علت آنوریسم مغزی باشد. فشار ناگهانی بر دیواره رگ ها باعث ضعف موضعی و تغییرات ساختاری می شود. این نوع آسیب ها بیشتر در ورزشکاران حرفه ای یا افرادی که در محیط های پرخطر کار می کنند دیده می شود.
بیماری ها و شرایط پزشکی خاص : برخی بیماری ها مانند اختلالات بافت همبند ، بیماری پلی کیستیک کلیه و بیماری های التهابی ، می توانند دیواره عروق مغزی را ضعیف کنند و احتمال ایجاد آنوریسم مغزی را افزایش دهند. علاوه بر این ، افزایش سن و تغییرات هورمونی در زنان پس از یائسگی نیز می تواند نقش مهمی داشته باشد.
علائم آنوریسم مغزی
علائم بیرون زدگی شریان مغزی پاره شده شامل موارد زیر است :
- سردرد
- تهوع و استفراغ
- سفتی گردن
- تاری دید یا دوبینی
- حساسیت به نور (فوتوفوبیا)
- تشنج
- افتادگی پلک و گشاد شدن مردمک
- درد بالای چشم یا پشت چشم
- گیجی
- ضعف یا بی حسی
- بیهوشی
علائم آنوریسم پاره نشده
- سردردهای مکرر یا موضعی
- درد پشت یا اطراف چشم
- تغییرات بینایی (مانند تاری یا دوبینی)
- افتادگی پلک
- بی حسی در صورت یا بدن
- تغییرات بینایی
- گشاد شدن مردمک چشم
- بیحسی یا سوزن سوزن شدن در سر یا صورت
- درد در بالای چشم یا پشت آن
- تشنج
چه عواملی باعث ایجاد پارگی می شوند؟
فشار خون بالا شایع ترین عامل پارگی آنوریسم است. فشار خون بالا باعث می شود نیروی وارد بر دیواره رگ های خونی بیشتر شود. شرایطی که ممکن است فشار خون را افزایش داده و منجر به پارگی شوند ، عبارتند از:
- استرس مداوم یا انفجار ناگهانی احساساتی مثل خشم
- وارد آوردن فشار زیاد هنگام بلند کردن یا حمل وسایل سنگین
- داشتن فشار خون بالا که به درستی با دارو کنترل نشده باشد.
خطرات پارگی آنوریسم مغزی
وقتی آنوریسم پاره می شود ، خون به بافت های اطراف مغز نشت می کند . این خون می تواند فشار زیادی به بافت مغز وارد کند و باعث تورم مغز شود. معمولاً با سردردی بسیار شدید به نام سردرد تندر آسا همراه است.
- پارگی آنوریسم مغزی می تواند مشکلات جدی از جمله موارد زیر را برای سلامتی ایجاد کند:
- خونریزی ساب آراکنوئید (SAH) : خونریزی در ناحیه بین مغز و پرده های نازکی که آن را پوشانده اند .
- سکته هموراژیک : خونریزی در فضای بین جمجمه و مغز.
- وازواسپاسم (Vasospasm) : باریک شدن یا انقباض رگ های خونی که باعث کاهش اکسیژن رسانی به مغز می شود.
- هیدروسفالی (Hydrocephalus) : تجمع خون در اطراف مغز باعث ناتوانی در تخلیه مایع مغزی نخاعی و در نتیجه هیدروسفالی و افزایش فشار مغز میشود
- تشنج : افزایش ناگهانی و غیرقابل کنترل فعالیت الکتریکی در مغز که می تواند آسیب ناشی از پارگی آنوریسم را بدتر کند.
- کما : حالت بیهوشی طولانی مدت که ممکن است چند روز تا چند هفته ادامه یابد.
- مرگ : در حدود ۵۰٪ از موارد ، پارگی آنوریسم مغزی منجر به مرگ می شود.
آنوریسم مغزی چگونه تشخیص داده می شود؟
اکثر افراد با آنوریسم مغزی پاره نشده ، از وجود آن بی خبرند. در بیشتر موارد ، پزشک در حین انجام تصویربرداری مغز به دلایل دیگر (مانند MRI یا سی تی اسکن) ممکن است به طور تصادفی این بیرون زدگی شریان مغزی را شناسایی کند.
تست های تشخیص بیرون زدگی شریان مغزی
- سی تی اسکن (CT Scan)
- سی تی آنژیوگرافی (CTA)
- ام آر آی (MRI):
- ام آر آنژیوگرافی (MRA)
- آنژیوگرافی مغزی (Cerebral Angiography)
- تحلیل مایع مغزی نخاعی (CSF Analysis)
آنوریسم مغزی باعث مرگ میشود؟
آنوریسم مغزی یکی از مشکلات جدی عروقی است که در صورت پارگی می تواند عواقب بسیار خطرناکی به همراه داشته باشد. وقتی یک آنوریسم مغزی پاره می شود ، خونریزی شدیدی در فضای بین مغز و غشاهای اطراف آن رخ می دهد. این وضعیت به نام خونریزی ساب آراکنوئید شناخته می شود و می تواند فشار داخل جمجمه را به شدت افزایش دهد. افزایش فشار در مغز باعث آسیب به سلول های عصبی و اختلال عملکرد مغزی می شود. در بسیاری از موارد ، پارگی آنوریسم مغزی فوریت پزشکی محسوب می شود و بدون رسیدگی فوری می تواند منجر به مرگ شود.
خطر مرگ ناشی از آنوریسم مغزی به عوامل متعددی بستگی دارد. اندازه و محل آنوریسم مغزی ، سرعت خونریزی و وضعیت کلی سلامت فرد ، همگی در تعیین شدت خطر نقش دارند. به عنوان مثال ، آنوریسم هایی که در بخش های اصلی و بزرگ عروق مغزی ایجاد می شوند ، احتمال خونریزی شدید و مرگ را افزایش می دهند. علاوه بر این ، افرادی که فشار خون بالا ، بیماری های قلبی یا اختلالات انعقادی دارند ، در معرض خطر بالاتری هستند.
درمان آنوریسم مغزی چگونه انجام می شود؟
هدف اصلی درمان آنوریسم مغزی ، قطع یا کاهش جریان خون به داخل آنوریسم است. آنوریسم های پاره شده یا در حال نشت نیاز به جراحی اورژانسی دارند. در مورد آنوریسم های سالم ، بسته به شرایط بیمار ممکن است نیازی به درمان نباشد. پزشک براساس مواردی مانند شکل آناتومی رگ ها ، اندازه و محل آنوریسم و عوامل دیگر ، بهترین گزینه درمان را پیشنهاد می دهد. در کل ، دوره بهبودی برای آنوریسم پاره شده طولانی تر از آنوریسم های پاره نشده است.
کلیپینگ میکروسکوپی آنوریسم مغزی (Microvascular Clipping)
در این روش ، جراح و متخصص مغز و اعصاب یک برش کوچک در جمجمه ایجاد می کند تا به آنوریسم دسترسی پیدا کند. با استفاده از میکروسکوپ و ابزارهای بسیار ظریف ، یک گیره فلزی کوچک در پایه آنوریسم قرار می دهد تا مسیر جریان خون به آن را ببندد. این روش می تواند خونریزی مغزی را متوقف کند یا از بزرگ شدن و پارگی جلوگیری نماید. دوره بهبودی برای آنوریسم های پارهشده ، چند هفته تا چند ماه و برای انواع پاره نشده ، حدود ۲ تا ۴ هفته معمولاً آنوریسمهایی که به طور کامل کلیپ شده اند ، دوباره خونریزی نمی کنند.
کویل گذاری درونعروقی (Endovascular Coiling)
در این روش ، جراح مغز یک کاتتر انعطاف پذیر را از طریق رگ خونی به سمت مغز هدایت می کند. از طریق این کاتتر ، یک کویل سیمی نرم و کوچک داخل آنوریسم قرار داده می شود. کویل باعث تغییر الگوی جریان خون داخل آنوریسم شده و در نتیجه یک لخته خونی تشکیل می شود که از ورود بیشتر خون به آنوریسم جلوگیری می کند.
استنت های انحراف جریان خون
در این روش ، جراح مغز ، یک کاتتر را از طریق رگ خونی در کشاله ران یا مچ دست وارد کرده و آن را به سمت مغز هدایت می کند و از طریق این کاتتر، یک لوله مشبک در قسمتی از رگ خونی که حاوی آنوریسم است ، قرار می دهد که جریان خون را بهجای وارد شدن به داخل آنوریسم ، از آن منحرف می کند.
دستگاه WEB برای آنوریسم مغزی
در این روش ، جراح کاتتری را از طریق رگ خونی در کشاله ران یا مچ دست وارد کرده و به سمت مغز هدایت می کند و از طریق این کاتتر ، یک مکعب یا گوی فلزی مشبک را داخل آنوریسم قرار می دهد. این روش مشابه کویلگذاری عمل می کند ، به این صورت که از ورود خون به به آن جلوگیری کرده و از بزرگ شدن یا پارگی آن جلوگیری می کند.
پیشگیری از آنوریسم مغزی
برای پیشگیری از آنوریسم مغزی باید:
- فشار خون خود را کنترل کرده و داروهای تجویزشده را مرتب مصرف کنید.
- سیگار را ترک کنید.
- از مصرف مواد مخدر و الکل خودداری کنید.
- رژیم غذایی سالم و کم نمک داشته باشید.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
- از بلند کردن وسایل سنگین یا فشار شدید خودداری کنید.
