تنگی کانال نخاعی (به انگلیسی Spinal stenosis) به باریک شدن یک یا چند فضا در داخل کانال نخاعی شما گفته می شود. کانال نخاعی همان تونلی است که از میان هر یک از مهره های ستون فقرات عبور می کند و طناب نخاعی را در خود جای می دهد. کاهش فضا در این کانال باعث فشردگی نخاع و ریشه های عصبی می شود. فضای تنگ می تواند باعث تحریک ، فشردگی یا گیر افتادن نخاع یا اعصاب شود. این حالت می تواند منجر به کمردرد و سایر مشکلات عصبی مانند درد سیاتیک شود. شرایط و آسیب های مختلفی می توانند منجر به باریک شدن کانال نخاعی شوند.
علائم تنگی کانال نخاعی چیست؟
بسته به محل و شدت تنگی کانال نخاعی ، ممکن است در گردن ، کمر ، بازو ها، پاها، دست ها یا پاها علائم زیر را تجربه کنید:
- درد
- بی حسی
- گزگز
- ضعف
این مشکل معمولاً به آرامی و با گذر زمان ایجاد می شود ، بنابراین ممکن است برای مدت طولانی هیچ علامتی نداشته باشید ، حتی اگر در عکس برداری با اشعه ایکس یا سایر تصویربرداری ها دیده شود. علائم می توانند به صورت متناوب ظاهر شوند و در هر فرد متفاوت باشند.
انواع تنگی کانال نخاعی
تنگی کانال نخاعی بر اساس محل وقوع عارضه ، علت و عوامل تاثیر گذار ، انواع مختلفی دارد :
تنگی کانال نخاعی بر اساس محل درگیری
از دیدگاه آناتومیک ، انواع تنگی کانال نخاعی بر اساس ناحیه درگیر در ستون فقرات تقسیم بندی می شود.
| تنگی کانال گردنی: این نوع در ناحیه مهره های گردنی (C1 تا C7) رخ می دهد و می تواند بر عملکرد دست ها، بازوها و حتی حرکات پاها تأثیر بگذارد. در موارد پیشرفته، بیمار دچار اختلال در تعادل و مشکلات حرکتی ظریف می شود. |
| تنگی کانال کمری: شایع ترین نوع تنگی است که معمولاً در ناحیه پایین ستون فقرات (L3 تا L5) دیده می شود. بیماران اغلب از درد هنگام راه رفتن و کاهش قدرت پاها شکایت دارند؛ وضعیتی که با نشستن یا خم شدن رو به جلو تا حدی تسکین می یابد. |
| تنگی کانال سینه ای: این نوع کمتر شایع است، اما در صورت بروز، می تواند باعث بی حسی یا ضعف در نیم تنه و پاها شود. فشار بر نخاع در این ناحیه معمولاً به دلیل بیرون زدگی دیسک یا تغییرات استخوانی ایجاد می شود. |
تنگی کانال نخاعی از نظر علت شناسی
از لحاظ علت ، انواع تنگی کانال نخاعی به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:
| تنگی مادرزادی: در این حالت، فرد از بدو تولد دارای کانال نخاعی باریک تری نسبت به حالت طبیعی است. این تنگی معمولاً در سنین جوانی علائم خود را نشان می دهد و ممکن است با انحراف ستون فقرات یا ناهنجاری های مهره ای همراه باشد. |
| تنگی اکتسابی: این نوع، نتیجه فرآیندهای دژنراتیو (فرسایشی) در طول زندگی است. عواملی مانند آرتروز، ضخیم شدن رباط ها، بیرون زدگی دیسک بین مهره ای و رشد زائده های استخوانی (استئوفیت ها) از علل شایع آن محسوب می شوند. در افراد میانسال و سالمند، این تغییرات تدریجی می توانند فضای نخاعی را محدود کنند و علائم فشاری ایجاد نمایند. |
تنگی نسبی و مطلق
از منظر بالینی ، تنگی کانال نخاعی به دو نوع نسبی و مطلق تقسیم می شود. در تنگی نسبی ، کاهش فضا به حدی نیست که تمام ساختارهای عصبی را درگیر کند ؛ اما می تواند تحت شرایط خاص مانند ایستادن طولانی یا فعالیت بدنی علائم ایجاد کند. در مقابل ، در تنگی مطلق ، فضای نخاعی به طور قابل توجهی کاهش یافته و علائم شدیدتر و دائمی تری ظاهر می شوند.
عواملی که باعث تنگی کانال نخاعی می شوند؟
فرآیندهای دژنراتیو (فرسایشی)
مهم ترین عامل ایجاد تنگی کانال نخاعی ، تغییرات دژنراتیو ناشی از پیری است. با گذر زمان ، دیسک های بین مهره ای رطوبت خود را از دست می دهند و ارتفاع آن ها کاهش می یابد. در نتیجه ، فشار بیشتری بر مفاصل و رباط های ستون فقرات وارد می شود. این تغییرات تدریجی سبب ضخیم شدن رباط زرد و تشکیل زائده های استخوانی (استئوفیت) می شود که هر دو در تنگ شدن فضای نخاعی نقش دارند.
آرتروز ستون فقرات
آرتروز یا استئوآرتریت یکی دیگر از علل اصلی تنگی کانال نخاعی است. در این حالت ، سطوح مفصلی بین مهره ها دچار تخریب می شوند و بدن برای جبران آن ، بافت استخوانی اضافی تولید می کند. این رشد غیر طبیعی استخوان ، مجرای نخاعی را تنگ کرده و بر ریشه های عصبی فشار وارد می آورد. در افراد مسن ، این روند معمولاً همراه با درد مزمن و محدودیت حرکتی است.
بیرون زدگی یا فتق دیسک
دیسک بین مهره ای مانند ضربه گیر بین استخوان های ستون فقرات عمل می کند. اما در اثر فشار یا آسیب ، ممکن است بخشی از دیسک از جای خود خارج شود و وارد فضای نخاعی گردد. این بیرون زدگی می تواند به طور مستقیم روی نخاع یا اعصاب فشار وارد کرده و منجر به تنگی کانال نخاعی شود. این نوع تنگی در افراد میانسال فعال یا کسانی که کارهای سنگین فیزیکی انجام می دهند شایع تر است.
آسیب ها و شکستگی های ستون فقرات
ضربات شدید ، تصادفات یا سقوط از ارتفاع می توانند باعث شکستگی مهره ها شوند. قطعات شکسته شده یا تورم بافت های اطراف ممکن است فضای نخاعی را اشغال کنند. این نوع تنگی کانال نخاعی معمولاً به صورت حاد بروز می کند و در صورت عدم درمان به موقع ، عوارض عصبی جدی به دنبال دارد.
تنگی کانال نخاعی چگونه تشخیص داده می شود؟
پزشک ابتدا سابقه پزشکی شما را بررسی کرده ، درباره علائم تان می پرسد و معاینه فیزیکی انجام می دهد. احتمالاً جراح و متخصص مغز و اعصاب و ستون فقرات قسمت های مختلف ستون فقرات را لمس می کند تا ببیند آیا باعث درد می شود یا خیر. همچنین ممکن است از شما بخواهد در جهات مختلف خم شوید تا ببیند آیا موقعیت خاصی باعث بروز علائم می شود.
برای مشاهده دقیق وضعیت ستون فقرات، تصویربرداری های زیر ممکن است انجام شود:
- اشعه ایکس ستون فقرات : برای نشان دادن تغییرات ساختاری استخوان مانند کاهش ارتفاع دیسک یا وجود خار استخوانی.
- MRI : تصویربرداری رزونانس مغناطیسی تصاویر مقطعی دقیقی از اعصاب ، دیسک ها و طناب نخاعی ارائه می دهد و می تواند تومورها را نیز نشان دهد.
- سی تی اسکن یا سی تی میلوگرام : ترکیبی از تصاویر اشعه ایکس برای مشاهده مقطعی از ستون فقرات. در سی تی میلوگرام از ماده حاجب استفاده می شود تا اعصاب و طناب نخاعی واضح تر دیده شوند.
عوارض و پیامدهای ناشی از تنگی کانال نخاعی
کاهش فضا ناشی از تنگی کانال نخاع باعث ایجاد فشار بر اعصاب نخاعی شده و به مرور زمان علائم مختلفی در بدن ایجاد می کند. بسیاری از افراد در ابتدا تنها درد خفیف در کمر یا گردن را تجربه می کنند، اما در صورت پیشرفت بیماری، عوارض تنگی کانال نخاعی می تواند زندگی روزمره فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
درد مزمن در کمر و گردن: یکی از شایع ترین عوارض تنگی کانال نخاعی درد مداوم در ناحیه کمر یا گردن است. این درد معمولا به دلیل فشار مستقیم بر اعصاب نخاعی ایجاد می شود و ممکن است با فعالیت های روزمره مانند ایستادن طولانی، راه رفتن یا خم شدن تشدید شود. در بسیاری از بیماران، این درد به صورت تدریجی افزایش پیدا می کند و در صورت عدم درمان می تواند به یک درد مزمن تبدیل شود.
انتشار درد به دست ها یا پاها: زمانی که تنگی کانال نخاعی باعث فشار بر ریشه های عصبی شود، درد ممکن است از ستون فقرات به سایر قسمت های بدن منتقل شود. برای مثال در تنگی کانال نخاعی کمری، درد اغلب به باسن و پاها انتشار پیدا می کند و در موارد مربوط به گردن، ممکن است درد به شانه ها و دست ها منتقل شود. این نوع درد که به آن درد انتشار یافته گفته می شود، یکی از مهم ترین نشانه ها و عوارض تنگی کانال نخاعی محسوب می شود.
بی حسی و گزگز در اندام ها: از دیگر پیامدهای رایج این بیماری می توان به احساس بی حسی، گزگز یا مور مور شدن در دست ها و پاها اشاره کرد. فشار طولانی مدت بر اعصاب می تواند باعث اختلال در انتقال پیام های عصبی شود و همین موضوع این احساسات غیرعادی را ایجاد می کند. این علامت معمولا در زمان نشستن یا راه رفتن طولانی بیشتر احساس می شود و یکی از هشدارهای مهم در مورد پیشرفت عوارض تنگی کانال نخاعی به شمار می رود.
ضعف عضلانی و کاهش توان حرکتی: در مراحل پیشرفته تر بیماری، فشار مداوم بر اعصاب ممکن است باعث ضعف در عضلات شود. فرد ممکن است هنگام راه رفتن احساس ناپایداری داشته باشد یا نتواند مانند گذشته فعالیت های روزمره را انجام دهد. ضعف عضلانی در پاها به ویژه در تنگی کانال نخاعی کمری دیده می شود و می تواند توانایی حرکت و تعادل فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
اختلال در راه رفتن و کاهش کیفیت زندگی: با پیشرفت بیماری، برخی بیماران هنگام راه رفتن دچار درد، بی حسی یا احساس سنگینی در پاها می شوند. این وضعیت گاهی باعث می شود فرد پس از طی مسافت کوتاهی مجبور به توقف و استراحت شود. چنین شرایطی می تواند فعالیت های روزمره، کار و حتی روابط اجتماعی فرد را محدود کند و به طور مستقیم کیفیت زندگی را کاهش دهد. به همین دلیل، توجه به علائم اولیه و پیشگیری از تشدید عوارض تنگی کانال نخاعی اهمیت زیادی دارد.
مشکلات عصبی در موارد شدید: در موارد پیشرفته و درمان نشده، ممکن است فشار شدید بر نخاع باعث بروز مشکلات جدی تری شود. اختلال در کنترل مثانه یا روده، ضعف شدید اندام ها و کاهش قابل توجه توان حرکتی از جمله عوارض نادر اما مهم این بیماری هستند که نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.
