تنگی کانال نخاعی (به انگلیسی Spinal stenosis) به باریک شدن یک یا چند فضا در داخل کانال نخاعی شما گفته می شود. کانال نخاعی همان تونلی است که از میان هر یک از مهره های ستون فقرات عبور می کند و طناب نخاعی را در خود جای می دهد. کاهش فضا در این کانال باعث فشردگی نخاع و ریشه های عصبی می شود. فضای تنگ می تواند باعث تحریک ، فشردگی یا گیر افتادن نخاع یا اعصاب شود. این حالت می تواند منجر به کمردرد و سایر مشکلات عصبی مانند درد سیاتیک شود. شرایط و آسیب های مختلفی می توانند منجر به باریک شدن کانال نخاعی شوند.
علائم تنگی کانال نخاعی چیست؟
بسته به محل و شدت تنگی کانال نخاعی ، ممکن است در گردن ، کمر ، بازو ها، پاها، دست ها یا پاها علائم زیر را تجربه کنید:
- درد
- بی حسی
- گزگز
- ضعف
این مشکل معمولاً به آرامی و با گذر زمان ایجاد می شود ، بنابراین ممکن است برای مدت طولانی هیچ علامتی نداشته باشید ، حتی اگر در عکس برداری با اشعه ایکس یا سایر تصویربرداری ها دیده شود. علائم می توانند به صورت متناوب ظاهر شوند و در هر فرد متفاوت باشند.
انواع تنگی کانال نخاعی
تنگی کانال نخاعی بر اساس محل وقوع عارضه ، علت و عوامل تاثیر گذار ، انواع مختلفی دارد :
تنگی کانال نخاعی بر اساس محل درگیری
از دیدگاه آناتومیک ، انواع تنگی کانال نخاعی بر اساس ناحیه درگیر در ستون فقرات تقسیم بندی می شود.
| تنگی کانال گردنی: این نوع در ناحیه مهره های گردنی (C1 تا C7) رخ می دهد و می تواند بر عملکرد دست ها، بازوها و حتی حرکات پاها تأثیر بگذارد. در موارد پیشرفته، بیمار دچار اختلال در تعادل و مشکلات حرکتی ظریف می شود. |
| تنگی کانال کمری: شایع ترین نوع تنگی است که معمولاً در ناحیه پایین ستون فقرات (L3 تا L5) دیده می شود. بیماران اغلب از درد هنگام راه رفتن و کاهش قدرت پاها شکایت دارند؛ وضعیتی که با نشستن یا خم شدن رو به جلو تا حدی تسکین می یابد. |
| تنگی کانال سینه ای: این نوع کمتر شایع است، اما در صورت بروز، می تواند باعث بی حسی یا ضعف در نیم تنه و پاها شود. فشار بر نخاع در این ناحیه معمولاً به دلیل بیرون زدگی دیسک یا تغییرات استخوانی ایجاد می شود. |
تنگی کانال نخاعی از نظر علت شناسی
از لحاظ علت ، انواع تنگی کانال نخاعی به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:
| تنگی مادرزادی: در این حالت، فرد از بدو تولد دارای کانال نخاعی باریک تری نسبت به حالت طبیعی است. این تنگی معمولاً در سنین جوانی علائم خود را نشان می دهد و ممکن است با انحراف ستون فقرات یا ناهنجاری های مهره ای همراه باشد. |
| تنگی اکتسابی: این نوع، نتیجه فرآیندهای دژنراتیو (فرسایشی) در طول زندگی است. عواملی مانند آرتروز، ضخیم شدن رباط ها، بیرون زدگی دیسک بین مهره ای و رشد زائده های استخوانی (استئوفیت ها) از علل شایع آن محسوب می شوند. در افراد میانسال و سالمند، این تغییرات تدریجی می توانند فضای نخاعی را محدود کنند و علائم فشاری ایجاد نمایند. |
تنگی نسبی و مطلق
از منظر بالینی ، تنگی کانال نخاعی به دو نوع نسبی و مطلق تقسیم می شود. در تنگی نسبی ، کاهش فضا به حدی نیست که تمام ساختارهای عصبی را درگیر کند ؛ اما می تواند تحت شرایط خاص مانند ایستادن طولانی یا فعالیت بدنی علائم ایجاد کند. در مقابل ، در تنگی مطلق ، فضای نخاعی به طور قابل توجهی کاهش یافته و علائم شدیدتر و دائمی تری ظاهر می شوند.
عواملی که باعث تنگی کانال نخاعی می شوند؟
فرآیندهای دژنراتیو (فرسایشی)
مهم ترین عامل ایجاد تنگی کانال نخاعی ، تغییرات دژنراتیو ناشی از پیری است. با گذر زمان ، دیسک های بین مهره ای رطوبت خود را از دست می دهند و ارتفاع آن ها کاهش می یابد. در نتیجه ، فشار بیشتری بر مفاصل و رباط های ستون فقرات وارد می شود. این تغییرات تدریجی سبب ضخیم شدن رباط زرد و تشکیل زائده های استخوانی (استئوفیت) می شود که هر دو در تنگ شدن فضای نخاعی نقش دارند.
آرتروز ستون فقرات
آرتروز یا استئوآرتریت یکی دیگر از علل اصلی تنگی کانال نخاعی است. در این حالت ، سطوح مفصلی بین مهره ها دچار تخریب می شوند و بدن برای جبران آن ، بافت استخوانی اضافی تولید می کند. این رشد غیر طبیعی استخوان ، مجرای نخاعی را تنگ کرده و بر ریشه های عصبی فشار وارد می آورد. در افراد مسن ، این روند معمولاً همراه با درد مزمن و محدودیت حرکتی است.
بیرون زدگی یا فتق دیسک
دیسک بین مهره ای مانند ضربه گیر بین استخوان های ستون فقرات عمل می کند. اما در اثر فشار یا آسیب ، ممکن است بخشی از دیسک از جای خود خارج شود و وارد فضای نخاعی گردد. این بیرون زدگی می تواند به طور مستقیم روی نخاع یا اعصاب فشار وارد کرده و منجر به تنگی کانال نخاعی شود. این نوع تنگی در افراد میانسال فعال یا کسانی که کارهای سنگین فیزیکی انجام می دهند شایع تر است.
آسیب ها و شکستگی های ستون فقرات
ضربات شدید ، تصادفات یا سقوط از ارتفاع می توانند باعث شکستگی مهره ها شوند. قطعات شکسته شده یا تورم بافت های اطراف ممکن است فضای نخاعی را اشغال کنند. این نوع تنگی کانال نخاعی معمولاً به صورت حاد بروز می کند و در صورت عدم درمان به موقع ، عوارض عصبی جدی به دنبال دارد.
تنگی کانال نخاعی چگونه تشخیص داده می شود؟
پزشک ابتدا سابقه پزشکی شما را بررسی کرده ، درباره علائم تان می پرسد و معاینه فیزیکی انجام می دهد. احتمالاً جراح و متخصص مغز و اعصاب و ستون فقرات قسمت های مختلف ستون فقرات را لمس می کند تا ببیند آیا باعث درد می شود یا خیر. همچنین ممکن است از شما بخواهد در جهات مختلف خم شوید تا ببیند آیا موقعیت خاصی باعث بروز علائم می شود.
برای مشاهده دقیق وضعیت ستون فقرات، تصویربرداری های زیر ممکن است انجام شود:
- اشعه ایکس ستون فقرات : برای نشان دادن تغییرات ساختاری استخوان مانند کاهش ارتفاع دیسک یا وجود خار استخوانی.
- MRI : تصویربرداری رزونانس مغناطیسی تصاویر مقطعی دقیقی از اعصاب ، دیسک ها و طناب نخاعی ارائه می دهد و می تواند تومورها را نیز نشان دهد.
- سی تی اسکن یا سی تی میلوگرام : ترکیبی از تصاویر اشعه ایکس برای مشاهده مقطعی از ستون فقرات. در سی تی میلوگرام از ماده حاجب استفاده می شود تا اعصاب و طناب نخاعی واضح تر دیده شوند.
درمان تنگی کانال نخاعی
گزینه های درمانی مختلفی برای تنگی کانال نخاعی وجود دارد. انتخاب روش درمان بستگی به موارد زیر دارد:
- علت ایجاد مشکل
- محل بروز مشکل
- شدت علائم
اگر علائم شما خفیف باشد ، جراح حتمالاً ابتدا مراقبت های خانگی را پیشنهاد می کند. اگر این روش ها مؤثر نباشند یا علائم شدید تر شوند ، درمان های فیزیوتراپی ، دارویی ، تزریقات و در نهایت جراحی مطرح می شوند.
مراقبت خانگی برای درمان تنگ شدن مجرای نخاعی
استفاده از گرما : گرما جریان خون را افزایش داده ، عضلات را شل و درد مفاصل را تسکین می دهد. اما مراقب سوختگی باشید.
استفاده از سرما : اگر گرما مؤثر نبود، از کمپرس یخ ، ژل یخزده یا کیسه نخود یخ زده استفاده کنید. ۲۰ دقیقه یخ بگذارید و ۲۰ دقیقه بردارید. یخ باعث کاهش التهاب ، تورم و حساسیت می شود.
ورزش : با تأیید پزشک، ورزش می تواند به کاهش درد کمک کند و عضلات پشتیبان ستون فقرات را تقویت کرده و انعطاف پذیری و تعادل را بهبود بخشد.
درمان غیرجراحی برای تنگی کانال نخاعی
- داروهای خوراکی : داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن می توانند التهاب و درد را کاهش دهند. داروهای تجویزی مانند گاباپنتین (ضد تشنج) یا آمی تریپتیلین (ضدافسردگی سه حلقهای) نیز ممکن است مفید باشند.
- فیزیوتراپی : فیزیوتراپیست ها برنامه ورزشی مناسب برای تقویت عضلات پشت و شکم (هسته مرکزی بدن) طراحی می کنند. همچنین تکنیک هایی برای بهبود نحوه راه رفتن آموزش می دهند تا فشار از روی اعصاب کاهش یابد.
- تزریق استروئید : تزریق کورتیکواستروئید در ناحیه اطراف اعصاب فشرده شده ممکن است التهاب و درد را کاهش دهد.
جراحی برای تنگی مجرای نخاع
تنگی کانال نخاعی یک مشکل پیچیده است و ستون فقرات ناحیه ای حساس است. به همین دلیل ، جراحی معمولاً زمانی در نظر گرفته می شود که هیچ کدام از درمان های دیگر مؤثر نباشند. خوشبختانه بیشتر افراد مبتلا به این بیماری نیازی به جراحی پیدا نمی کنند.
