تومورهای هیپوفیز خوش خیم و بدخیم + روش درمان

تومورهای هیپوفیز (Pituitary Tumors) از جمله اختلالات نسبتاً شایعی هستند که در ناحیه غده هیپوفیز ، واقع در قاعده مغز، شکل می گیرند. این تومورها اغلب خوش خیم هستند اما به دلیل نقش حیاتی هیپوفیز در تنظیم ترشح هورمون ها، می توانند تأثیرات گسترده ای بر سلامت عمومی بدن داشته باشند. بسته به نوع تومور و میزان فعالیت آن ، علائم ممکن است بسیار متنوع باشند و گاهی تشخیص آن ها با تأخیر همراه است. درک ماهیت تومورهای هیپوفیز و شناخت علائم و روش های تشخیص و درمان آن ها برای بیماران و حتی پزشکان عمومی اهمیت بالایی دارد. چرا که تشخیص به موقع می تواند از بروز عوارض جدی مانند اختلالات بینایی، مشکلات هورمونی یا آسیب دائمی به غده هیپوفیز جلوگیری کند.

علت تشکیل تومورهای هیپوفیز چیست؟

تومورهای هیپوفیز ، که معمولاً در بخش جلویی این غده کوچک اما کلیدی شکل می گیرند ، دلایل مختلف و بعضاً پیچیده ای دارند. برخلاف تصور عموم ، همه تومورها سرطانی نیستند؛ در واقع ، بیشتر توده هایی که در هیپوفیز ایجاد می شوند ، خوش خیم هستند. اما علت تشکیل تومورهای هیپوفیز دقیقاً چیست؟ پاسخ این پرسش هنوز به طور کامل مشخص نشده ؛ اما دانش پزشکی در این زمینه پیشرفت های زیادی داشته است.

یکی از فرضیه های رایج ، نقش ژنتیک است. در برخی افراد ، جهش های ژنتیکی خاصی در سلول های غده هیپوفیز رخ می دهد که باعث تقسیم غیرطبیعی آن ها می شود. این تغییرات می توانند به شکل گیری تومورهایی منجر شوند که به آن ها آدنوم گفته می شود. در برخی موارد ، این جهش ها ارثی هستند و در چارچوب بیماری هایی مانند سندرم نئوپلازی غدد درون ریز (MEN1) دیده می شوند.

از طرفی ، تغییرات هورمونی نیز می توانند زمینه ساز رشد توده ها در این ناحیه باشند. افزایش یا کاهش برخی هورمون ها ممکن است موجب فعال شدن مسیرهایی شود که در نهایت منجر به شکل گیری توده می شوند. در این بین ، استرس های مزمن ، سبک زندگی ناسالم و حتی برخی عفونت ها به عنوان عوامل تحریک کننده بالقوه بررسی شده اند. البته هنوز شواهد قطعی در این زمینه وجود ندارد، اما مطالعات در حال پیشرفت است.

نکته جالب دیگر ، تأثیر محیط زیست و مواد شیمیایی است. برخی پژوهش ها به این نتیجه رسیده اند که تماس طولانی مدت با ترکیبات خاصی مانند آفت کش ها یا مواد صنعتی ، ممکن است زمینه را برای ایجاد اختلال در عملکرد طبیعی سلول های هیپوفیز فراهم کند.

به طور کلی ، وقتی صحبت از دلیل رشد توده در غده هیپوفیز می شود ، باید مجموعه ای از عوامل را در نظر گرفت. این رشد می تواند ناشی از یک اختلال ژنتیکی ساده باشد یا نتیجه ترکیبی از فاکتورهای محیطی و درونی بدن.

علائم وجود تومور در غده هیپوفیز

غده هیپوفیز ، با وجود اندازه کوچکش ، نقش بسیار بزرگی در تنظیم عملکرد هورمونی بدن دارد. هرگونه اختلال در عملکرد این غده می تواند پیامدهای گسترده ای برای سلامت فرد ایجاد کند. زمانی که توموری در این ناحیه شکل می گیرد، بسته به نوع ، اندازه و محل رشد آن ، ممکن است طیف وسیعی از علائم ظاهر شود. شناسایی این نشانه ها گام مهمی در تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر است.

در برخی بیماران ، تومورهای هیپوفیز بدون علامت رشد می کنند و تنها در معاینات تصویربرداری اتفاقی کشف می شوند. اما در بسیاری از موارد، نشانه های ابتلا به تومور هیپوفیز به شکل اختلالات بینایی، تغییرات خلق و خو یا مشکلات متابولیکی خود را نشان می دهند.

یکی از شایع ترین علائم ، کاهش بینایی محیطی یا تاری دید است. دلیل این مشکل ، فشار تومور بر عصب بینایی است که درست بالای غده هیپوفیز قرار دارد. در موارد پیشرفته ، حتی ممکن است بیمار بخشی از میدان دید خود را از دست بدهد. از طرف دیگر، علائم رشد تومورهای هیپوفیز می تواند شامل تغییر در سطح هورمون ها نیز باشد.

در برخی موارد، رشد توده باعث ترشح بیش از حد هورمون رشد می شود که می تواند به آکرومگالی منجر شود؛ بیماری ای که با رشد غیرعادی دست ها، پاها و استخوان فک شناخته می شود. سردردهای مزمن ، خستگی بی دلیل ، افزایش یا کاهش وزن بدون توجیه مشخص و نوسانات خلقی نیز از دیگر علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. این موارد اگر با علائم بینایی یا اختلالات قاعدگی همراه باشند، می توانند زنگ خطری جدی برای وجود تومور در غده هیپوفیز باشند.

انواع تومورهای هیپوفیز

اغلب تومورهای هیپوفیز خوش‌ خیم هستند و رشد آهسته ‌ای دارند. اما در موارد نادر ، شکل‌ های تهاجمی و سرطانی نیز مشاهده می‌ شود.

تومورهای خوش خیم هیپوفیز

این گروه رایج ‌ترین نوع تومورهای هیپوفیز را شامل می ‌شود. بیشتر آن‌ ها آدنوم هستند؛ توده‌ هایی غیرسرطانی که یا هورمون تولید می‌ کنند (آدنوم‌ های ترشح‌ کننده) یا بدون فعالیت هورمونی هستند (آدنوم‌ های غیرترشح‌کننده).  تومورهای خوش خیم هیپوفیز معمولاً با جراحی یا دارو درمانی کنترل می ‌شوند و احتمال عود آن‌ ها پایین است ، به‌ ویژه اگر به ‌موقع درمان شوند.

تومورهای بدخیم هیپوفیز

برخلاف انواع خوش‌خیم ، تومورهای بدخیم هیپوفیز بسیار نادر ولی به ‌شدت خطرناک ‌اند. این تومورها سرعت رشد بالایی دارند و می‌ توانند به سایر بافت‌ های مغزی یا حتی اندام‌ های دورتر متاستاز دهند. تشخیص این تومورها نیازمند آزمایش‌ های پیچیده ، تصویربرداری پیشرفته و گاهی نمونه ‌برداری بافتی است. درمان نیز معمولاً ترکیبی از جراحی ، پرتو درمانی و شیمی ‌درمانی خواهد بود. متأسفانه ، نرخ عود در این تومورها بالا بوده و پیش ‌آگهی آن ‌ها نسبت به نوع خوش‌ خیم ضعیف ‌تر است.

تومورهای غده هیپوفیز قابل درمان هستند؟

تومورهای غده هیپوفیز ، هرچند ممکن است در ابتدا ترسناک به نظر برسند، اما در بسیاری از موارد قابل کنترل و حتی درمان اند. این توده ها که در مرکز فرماندهی هورمونی بدن شکل می گیرند، بسته به نوع ، اندازه و میزان فعالیت هورمونی شان ، رویکرد درمانی متفاوتی دارند.
خبر خوب این است که اغلب این تومورها خوش خیم اند و رشد سریعی ندارند. در نتیجه، پزشکان می توانند بدون نیاز به جراحی فوری ، روند بیماری را کنترل کرده و به بیمار فرصت انتخاب روش درمانی مناسب را بدهند.

یکی از رایج ترین روش های درمان تومورهای هیپوفیز ، دارو درمانی است. به خصوص در تومورهایی که پرولاکتین بیش از حد ترشح می کنند ، داروهایی مانند کابرگولین یا بروموکریپتین می توانند اندازه تومور را کاهش دهند و ترشح هورمون را به حالت طبیعی بازگردانند. در مواردی که دارو پاسخ گو نیست یا تومور به عصب بینایی فشار وارد می کند ، جراحی ترانس اسفنوئیدال (از راه بینی) توسط جراح و متخصص مغز و اعصاب انجام می شود. این روش کم تهاجمی ، یکی از موفق ترین گزینه های درمان تومورهای هیپوفیز به شمار می رود.

برای تومورهای مقاوم یا عودکننده ، پرتو درمانی یا رادیوسرجری نیز در نظر گرفته می شود. این تکنیک ها ، سلول های غیرعادی را هدف قرار می دهند و بدون آسیب به بافت های سالم ، آن ها را از بین می برند. در نهایت ، انتخاب روش مناسب برای درمان تومورهای هیپوفیز بستگی به شرایط بالینی بیمار دارد. پیگیری منظم ، تشخیص به موقع و همکاری نزدیک با تیم پزشکی ، کلید کنترل مؤثر این بیماری است.