آشنایی با بیماری همانژیوم مغزی و انواع ، علائم و علت آن

همانژیوم مغزی (به انگلیسی Cerebral Hemangioma) یکی از ضایعات عروقی خوش خیم در سیستم عصبی مرکزی است که اگرچه ماهیتی غیر سرطانی دارد اما می تواند با توجه به محل قرارگیری و اندازه خود بر عملکرد مغز تاثیر بگذارد. این عارضه در حقیقت تجمع غیر طبیعی رگ های خونی است که به صورت یک توده عروقی در مغز شکل می گیرد و در بسیاری از موارد به طور اتفاقی و در بررسی های تصویربرداری تشخیص داده می شود. اهمیت آشنایی با همانژیوم مغزی در این است که علائم آن می تواند از سردرد های مداوم و تشنج گرفته تا مشکلات عصبی و حرکتی متغیر باشد و همین موضوع ضرورت توجه به تشخیص به موقع و پیگیری درمانی را نشان می دهد.

علائم بروز همانژیوم در مغز چیست؟

وجود یک توده عروقی در بافت مغز لزوما به معنای خطر فوری نیست ، اما زمانی که رشد یا موقعیت آن بر عملکرد طبیعی مغز فشار وارد کند، نخستین نشانه ها خود را آشکار می کنند. علائم همانژیوم مغزی بسته به اندازه ، محل قرارگیری و شدت تاثیر بر ساختارهای عصبی می توانند کاملا متفاوت باشند. برخی بیماران ممکن است هیچ علامتی تجربه نکنند و تنها در تصویربرداری های اتفاقی متوجه این ضایعه شوند ، در حالی که گروهی دیگر با نشانه های آزاردهنده و حتی ناتوان کننده مواجه می شوند.

• سردرد های مکرر و غیر معمول : یکی از مهم ترین علائم بروز همانژیوم در مغز ، بروز سردرد های مکرر و غیر معمول است. این سردرد ها اغلب با شدت های متفاوت ظاهر می شوند و ممکن است نسبت به دارو های معمول پاسخ مناسبی نداشته باشند. در برخی بیماران ، سردرد به شکل حمله ای و ضربان دار بروز می کند که می تواند کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تاثیر قرار دهد.
• تشنج: تشنج از دیگر علامت های قابل توجه است. زمانی که همانژیوم موجب تحریک بافت های عصبی یا ایجاد اختلال در جریان خون شود ، حملات صرعی می توانند به صورت ناگهانی آغاز شوند. این وضعیت نه تنها هشدار دهنده است بلکه ضرورت بررسی تخصصی را دوچندان می کند.
• مشکلات سیستم عصبی: مشکلات عصبی نیز از دیگر مواردی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. ضعف یا بی حسی در اندام ها ، اختلال در تکلم ، مشکلات بینایی و حتی تغییرات رفتاری می توانند ناشی از فشار این ضایعه بر بخش های حیاتی مغز باشند. گاهی این نشانه ها به صورت تدریجی بروز می کنند و همین روند آهسته سبب می شود بیمار دیرتر متوجه وخامت شرایط شود.
• خونریزی داخلی: برخی بیماران با خونریزی داخلی ناشی از همانژیوم مواجه می شوند که یکی از جدی ترین شرایط به شمار می رود. این خونریزی ها می توانند ناگهانی و همراه با علائمی چون سردرد شدید ، تهوع ، کاهش سطح هوشیاری یا حتی کما باشند.

در نهایت باید تاکید کرد که علائم همانژیوم مغزی طیفی گسترده را در بر می گیرند و هیچ الگوی یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد. آگاهی از این علائم و پیگیری به موقع در برابر هر تغییر غیر طبیعی در عملکرد مغز و مراجعه به بهترین دکتر جراح و متخصص مغز و اعصاب می تواند نقشی حیاتی در پیشگیری از عوارض جدی ایفا کند.

انواع همانژیوم مغزی

نواع همانژیوم مغزی بر اساس ساختار رگ های درگیر و الگوی رشد، به دسته های مختلفی تقسیم می شوند و هر کدام ویژگی ها و پیامدهای خاص خود را دارند. شناخت این دسته بندی نه تنها برای درک بهتر بیماری اهمیت دارد، بلکه به انتخاب راهکار درمانی دقیق تر نیز کمک می کند

همانژیوم کاورنوس یا غاری

یکی از شناخته شده ترین انواع ، همانژیوم کاورنوس یا غاری است. این ضایعه به صورت تجمعی از رگ های خونی غیر طبیعی با دیواره های نازک شناخته می شود که شبیه حفره های پر از خون در بافت مغز به نظر می رسد. خونریزی های مکرر و خفیف از این رگ ها می تواند باعث تحریک بافت های اطراف و ایجاد علائمی همچون سردرد یا تشنج شود.

همانژیوم مویرگی

نوع دیگر همانژیوم مویرگی است. این دسته از انواع همانژیوم مغزی اغلب خوش خیم تر و بدون علامت هستند. در واقع، آن ها بیشتر به صورت یافته های اتفاقی در تصویربرداری ها تشخیص داده می شوند و به ندرت مشکلات جدی ایجاد می کنند. با این حال، در صورت رشد یا قرار گرفتن در نواحی حساس مغز، می توانند علائم عصبی نیز به دنبال داشته باشند.

همانژیوم وریدی

همانژیوم وریدی نیز یکی دیگر از دسته بندی هاست. این نوع با شکل گیری غیر طبیعی رگ های وریدی مشخص می شود و معمولا برخلاف نوع کاورنوس کمتر مستعد خونریزی شدید است. بسیاری از بیماران حتی بدون هیچ نشانه ای با این نوع ضایعه زندگی می کنند و تنها نیاز به پیگیری دوره ای دارند.

علت بیماری همانژیوم مغزی چیست؟

در مورد دلایل اصلی بروز این بیماری واقعیت این است که علت بروز همانژیوم در مغز به طور کامل مشخص نشده ، اما شواهد علمی برخی عوامل موثر را روشن کرده است. یکی از مهم ترین عوامل ، زمینه ژنتیکی است. تحقیقات نشان می دهد که در بسیاری از بیماران ، سابقه خانوادگی وجود دارد. به عبارت دیگر ، تغییرات ژنی خاص می توانند احتمال ایجاد همانژیوم را افزایش دهند. این تغییرات موجب اختلال در شکل گیری طبیعی رگ های خونی در دوران رشد جنینی می شوند و در نهایت تجمع عروق غیر طبیعی را در مغز به وجود می آورند.

عامل دیگر ، ناهنجاری های عروقی مادرزادی است. در واقع برخی افراد از بدو تولد با ساختار های عروقی غیر طبیعی در مغز خود زندگی می کنند. این اختلالات ممکن است سال ها بدون علامت باقی بمانند ، اما در طول زمان و تحت تاثیر شرایط محیطی یا تغییرات هورمونی ، خود را به صورت همانژیوم آشکار کنند. از سوی دیگر ، نقش عوامل محیطی نیز در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. هرچند هنوز شواهد قطعی وجود ندارد ، اما برخی متخصصان احتمال می دهند قرار گرفتن در معرض تشعشعات ، عفونت های خاص یا حتی برخی مواد شیمیایی بتواند در شکل گیری این ضایعات نقش داشته باشد. چنین عواملی شاید به تنهایی علت مستقیم نباشند ، اما می توانند در کنار زمینه ژنتیکی ، بروز بیماری را محتمل تر کنند.

همچنین برخی مطالعات به ارتباط میان تغییرات هورمونی و شدت رشد همانژیوم اشاره کرده اند. برای مثال ، در دوران بارداری یا تغییرات هورمونی شدید ، احتمال تشدید علائم یا آشکار شدن ضایعه بیشتر گزارش شده است. این نکته نشان می دهد که علت بروز همانژیوم در مغز صرفا یک عامل منفرد نیست ، بلکه ترکیبی از شرایط ژنتیکی ، محیطی و هورمونی می تواند زمینه ساز شکل گیری آن باشد.