خونریزی مغزی (به انگلیسی : Intracranial hemorrhage) یکی از جدی ترین و در عین حال پیچیده ترین اختلالات نورولوژیک است که می تواند به شکل ناگهانی زندگی فرد را دستخوش تغییر کند. این عارضه در اثر پاره شدن رگ های خونی درون مغز یا اطراف آن رخ می دهد و منجر به تجمع خون در بافت های مغزی می شود که می تواند عملکرد طبیعی مغز را مختل کرده و پیامدهای شدیدی برای سلامت جسمی و روانی بیمار داشته باشد. شناخت علائم اولیه ، علل زمینه ای و راهکارهای درمانی خونریزی مغزی نقش بسیار مهمی در افزایش شانس بقا و کاهش عوارض بلندمدت دارد.
علت خونریزی مغزی چیست؟
فشار خون بالا : یکی از اصلی ترین دلایل خونریزی مغزی ، فشار خون بالاست. فشار بالا به مرور زمان دیواره رگ های خونی را ضعیف کرده و احتمال پارگی آن ها را افزایش می دهد. جالب است بدانید که بسیاری از افراد سال ها با فشار خون بالا زندگی می کنند ، بدون آن که متوجه این مشکل خاموش باشند.
- آنوریسم ها : آنوریسم ها یکی از دلایل شایع اما کمتر شناخته شده خونریزی مغزی هستند. در این حالت ، بخشی از دیواره رگ ضعیف شده و برآمده می شود. این برآمدگی ممکن است در اثر افزایش فشار یا ضربه ناگهانی بترکد و باعث نشت خون شود. گاهی فرد حتی از وجود آنوریسم در مغز خود خبر ندارد تا زمانی که دچار خونریزی شدید می شود.
- ضربه به سر : صدمات تروماتیک به سر می توانند از دیگر دلایل خونریزی مغزی باشند. این اتفاق ممکن است در نتیجه تصادف رانندگی ، افتادن از ارتفاع یا حتی برخورد ناگهانی در حین فعالیت ورزشی رخ دهد. گاهی شدت ضربه آن قدر زیاد نیست ؛ اما در افراد سالمند یا کسانی که داروهای رقیق کننده خون مصرف می کنند، می تواند منجر به خونریزی گسترده شود.
- اختلالات انعقادی و مصرف داروهای ضد انعقاد : برخی بیماری ها مثل هموفیلی یا مصرف داروهای ضد انعقاد خون مثل وارفارین نیز می توانند زمینه ساز خونریزی مغزی شوند. این داروها برای جلوگیری از لخته شدن خون تجویز می شوند ، اما در مواقعی خاص ممکن است باعث خونریزی ناخواسته در مغز شوند.
- سوء مصرف مواد و الکل : مصرف مزمن و بی رویه مواد مخدر ، به ویژه کوکائین و الکل ، می تواند باعث افزایش ناگهانی فشار خون و به دنبال آن پارگی عروق مغزی شود. این موضوع در میان جوان ترها یکی از دلایل مهم علت خونریزی مغزی شناخته می شود.
- تومورهای مغزی : برخی تومورهای مغزی هم می توانند از دیگر دلایل خونریزی مغزی باشند. رشد غیرطبیعی سلول ها در مغز ممکن است با درگیر کردن رگ های خونی اطراف ، موجب پارگی و نشت خون شود. این نوع خونریزی معمولا همراه با علائم پیشرونده مثل سردرد مزمن ، تاری دید یا اختلال در تعادل ظاهر می شود.
علائم خونریزی مغزی
یکی از نخستین نشانه های خونریزی مغزی ، سردرد شدید و ناگهانی است که اغلب بیماران آن را به عنوان بدترین سردرد زندگی توصیف می کنند. این درد می تواند همراه با تهوع ، استفراغ و حساسیت به نور باشد. در بسیاری از موارد ، بیمار دچار اختلال در بینایی یا حتی از دست دادن بینایی موقت می شود.
از دیگر علائم خونریزی مغزی می توان به ضعف ناگهانی در یک سمت بدن اشاره کرد. این ضعف ممکن است شامل دست ، پا یا حتی نیمی از صورت شود. گاهی نیز بیمار قادر به تکلم روان نیست ، یا در درک گفتار دچار مشکل می شود. لکنت ناگهانی یا گفتار بریده بریده می تواند زنگ خطر مهمی باشد.
یکی دیگر از نشانه های خونریزی مغزی ، از دست رفتن تعادل و هماهنگی در حرکات است. بیمار ممکن است به طور ناگهانی زمین بخورد یا نتواند به درستی راه برود. این بی تعادلی اغلب همراه با گیجی شدید یا کاهش سطح هوشیاری است. در موارد شدید ، فرد ممکن است به کما فرو رود.
گاهی علائم خونریزی مغزی با تغییرات رفتاری یا روحی همراه است. اضطراب ناگهانی ، احساس بی قراری یا حتی توهمات دیداری و شنیداری می توانند از پیامدهای خونریزی در نواحی خاصی از مغز باشند. همچنین ، برخی افراد دچار تشنج می شوند که می تواند نخستین علامت قابل مشاهده از این وضعیت خطرناک باشد.
عوارض بعد از خونریزی مغزی
در صورت وقوع خونریزی مغزی اگرچه نجات جان بیمار در مرحله حاد ، اولویت دارد، اما آنچه پس از کنترل خونریزی رخ می دهد، نیز حائز اهمیت ویژه ای است. در واقع ، عوارض بعد از خونریزی مغزی تعیین کننده کیفیت زندگی ، میزان استقلال و حتی آینده عملکردی بیمار هستند. نادیده گرفتن این پیامدها ، خطایی پرهزینه است. به طور کلی عوارض بعد از خونریزی مغزی می توانند حرکتی ، ذهنی ، گفتاری ، روانی و حتی تشنجی باشند و شدت آن ها به محل و وسعت خونریزی بستگی دارد.
آیا عوارض بعد از خونریزی مغزی دائمی است؟
خونریزی مغزی درمان دارد؟
پاسخ کوتاه ، بله است. البته نه همیشه ساده و نه همیشه بدون عوارض. درمان خونریزی مغزی بستگی مستقیم به محل خونریزی ، شدت آن و شرایط عمومی بیمار دارد. گاهی درمان تنها شامل مراقبت های حمایتی مثل کنترل فشار خون ، مصرف داروهای ضد تشنج و استراحت مطلق است. در موارد پیچیده تر ، مداخلات جراحی مثل کرانیوتومی (باز کردن جمجمه) برای تخلیه خون ضرورت پیدا می کند. نکته کلیدی ، تشخیص به موقع است. هرچه فرد سریع تر به جراح و متخصص مغز و اعصاب مراجعه کرده و تحت مراقبت قرار گیرد، شانس نجات و بهبودی اش بیشتر می شود.
