جراحی دیسک گردن ؛ تشخیص،انواع روش ها و نحوه انجام عمل

وقتی دیسک گردن دچار بیرون زدگی یا فرسودگی می شود، ممکن است علائمی مثل درد گردن، انتشار درد به شانه و دست، بی حسی یا ضعف ایجاد شود. در چنین شرایطی یکی از سوال های مهم این است که آیا می توان مشکل را بدون جراحی کنترل کرد یا جراحی دیسک گردن به یک گزینه ضروری تبدیل می شود. این تصمیم برای بسیاری از بیماران ساده نیست، به خصوص وقتی شدت علائم در طول زمان تغییر می کند.

جراحی دیسک گردن معمولا زمانی مطرح می شود که شرایط بیمار و وضعیت دیسک، نیاز به مداخله جدی تری را نشان دهد. بنابراین صرف داشتن دیسک گردن به معنای نیاز قطعی به جراحی نیست و نمی توان برای همه بیماران یک تصمیم مشابه در نظر گرفت.

اگر شما هم به دلیل بیماری دیسک گردن درباره جراحی و زمان مناسب آن سوال دارید، در ادامه مطلب با نکاتی آشنا می شوید که می تواند دید روشن تری نسبت به این تصمیم به شما بدهد.

چه زمانی دیسک گردن باید جراحی شود؟

درد گردن همیشه به معنای نیاز به جراحی نیست. در بسیاری از افراد، علائم ناشی از بیرون زدگی یا فرسایش دیسک گردن با روش های غیرجراحی مانند دارو، فیزیوتراپی و اصلاح فعالیت های روزمره کنترل می شود. با این حال، اگر فشار روی ریشه های عصبی یا نخاع باعث ایجاد علائم قابل توجه شود، درمان های محافظه کارانه نتیجه کافی نداشته باشند یا ضعف و اختلال عصبی در حال پیشرفت باشد، جراحی دیسک گردن ممکن است مطرح شود. بنابراین، تصمیم جراح و متخصص مغز و اعصاب و ستون فقرات برای عمل، فقط بر اساس میزان درد گرفته نمی شود و معاینه عصبی و نتایج تصویربرداری نیز اهمیت دارند.

چه علائمی می تواند نیاز به عمل دیسک گردن را مطرح کند؟

یکی از دلایل شایع انجام عمل دیسک گردن، درد شدید و مداومی است که از گردن به شانه، بازو یا دست انتشار پیدا می کند و با درمان های معمول بهبود نمی یابد. بی حسی، گزگز و کاهش قدرت عضلات دست نیز می تواند نشانه فشار روی ریشه عصبی باشد.

علائم درگیری نخاع اهمیت بیشتری دارند و می توانند شامل اختلال در راه رفتن، کاهش تعادل، ضعف قابل توجه اندام ها یا مشکل در انجام حرکات ظریف دست باشند. در چنین شرایطی، لازم است بیمار سریع تر توسط پزشک ارزیابی شود؛ زیرا ادامه فشار روی نخاع در برخی موارد می تواند به آسیب عصبی پایدار منجر شود و ممکن است جراحی برای برداشتن فشار از روی نخاع یا اعصاب توصیه شود.

آیا هر بیرون زدگی دیسک به جراحی نیاز دارد؟

خیر. مشاهده بیرون زدگی دیسک در MRI به تنهایی به معنای نیاز به جراحی نیست. بعضی از تغییرات دیسک ممکن است در تصویربرداری دیده شوند، اما هیچ علامت قابل توجهی ایجاد نکنند. زمانی جراحی بیشتر مورد توجه قرار می گیرد که یافته های MRI با علائم بیمار و نتیجه معاینه عصبی مطابقت داشته باشند.

در بسیاری از موارد، ابتدا درمان های غیرجراحی امتحان می شوند. اگر درد یا علائم عصبی همچنان ادامه داشته باشند، فعالیت های روزمره و کیفیت زندگی را مختل کنند یا ضعف عصبی در حال پیشرفت باشد، پزشک احتمال جراحی را جدی تر بررسی می کند. البته اگر علائم نشان دهنده درگیری قابل توجه نخاع باشند، ممکن است ارزیابی جراحی بدون انتظار طولانی برای درمان محافظه کارانه انجام شود.

تصمیم برای جراحی چگونه گرفته می شود؟

برای انتخاب روش درمان، پزشک چند عامل را در کنار هم بررسی می کند؛ از جمله مدت و شدت درد، قدرت عضلات، وضعیت رفلکس ها، وجود بی حسی یا اختلال حرکتی و نتیجه MRI. به بیان ساده، پزشک ابتدا بررسی می کند که مشکل دقیقا کجاست، چه ساختار عصبی تحت فشار قرار گرفته و این فشار تا چه اندازه با علائم بیمار ارتباط دارد.

به همین دلیل، صرفا شدت درد تعیین کننده نیست و وضعیت عصبی بیمار اهمیت ویژه ای دارد. ممکن است فردی درد زیادی داشته باشد اما به جراحی نیاز پیدا نکند، در حالی که ضعف عصبی یا علائم درگیری نخاع در فردی دیگر، حتی با درد کمتر، نیازمند بررسی جدی تر باشد.

انواع روش های عمل جراحی دیسک گردن

جراحی دیسک گردن یک روش واحد و ثابت نیست و انتخاب تکنیک جراحی به محل بیرون زدگی دیسک، میزان فشار روی نخاع یا ریشه های عصبی، تعداد مهره های درگیر و وضعیت کلی ستون فقرات بستگی دارد. به زبان ساده، پزشک ابتدا مشخص می کند مشکل دقیقا در کدام قسمت قرار دارد و هدف اصلی جراحی باید خارج کردن دیسک، آزاد کردن عصب یا ایجاد فضای بیشتر برای نخاع باشد.

به طور کلی، روش های جراحی دیسک گردن را می توان بر اساس مسیر دسترسی به ستون فقرات به دو گروه اصلی تقسیم کرد: جراحی از قسمت جلویی گردن و جراحی از قسمت پشتی گردن.

عمل دیسک گردن از جلو

یکی از روش های رایج، عمل دیسک گردن از جلو است. در این روش، جراح از قسمت جلویی گردن به مهره های گردنی دسترسی پیدا می کند و دیسک آسیب دیده را خارج می کند تا فشار وارد شده بر نخاع یا ریشه عصبی کاهش پیدا کند.

یکی از روش های شناخته شده در این گروه، دیسککتومی و فیوژن قدامی گردن یا ACDF است. در این تکنیک، پس از برداشتن دیسک آسیب دیده، فضای بین مهره ها با یک قطعه مخصوص پر می شود تا مهره ها در وضعیت مناسب قرار بگیرند و در ادامه به یکدیگر جوش بخورند. در برخی بیماران نیز ممکن است به جای فیوژن، تعویض دیسک با پروتز مصنوعی مطرح شود. این روش که با عنوان تعویض دیسک گردن شناخته می شود، با هدف حفظ حرکت طبیعی در سطح جراحی انجام می گیرد.

انتخاب میان فیوژن و تعویض دیسک به عواملی مانند سن، میزان تخریب دیسک، وضعیت مفاصل بین مهره ای و تعداد سطوح درگیر بستگی دارد. بنابراین، وجود بیرون زدگی دیسک به تنهایی مشخص نمی کند کدام تکنیک مناسب تر است.

جراحی دیسک گردن از پشت

در برخی شرایط، جراحی دیسک گردن از پشت گزینه مناسب تری محسوب می شود. در این روش، جراح از قسمت خلفی گردن به ناحیه مورد نظر دسترسی پیدا می کند. این مسیر می تواند برای برخی انواع فشار عصبی، به ویژه زمانی که مشکل در قسمت جانبی کانال نخاعی قرار گرفته باشد، کاربرد داشته باشد.

یکی از روش های این گروه، فورامینوتومی گردنی است. در این تکنیک، بخشی از استخوان یا بافتی که مسیر خروج عصب را تنگ کرده است برداشته می شود تا فضای بیشتری برای ریشه عصبی ایجاد شود. برخلاف برخی جراحی های قدامی، در فورامینوتومی معمولا هدف اصلی آزادسازی ریشه عصبی بدون نیاز به برداشتن کامل دیسک و انجام فیوژن است؛ البته تصمیم نهایی به شرایط ستون فقرات بستگی دارد.

در مواردی که تنگی کانال نخاعی گسترده باشد یا چند سطح از مهره های گردنی تحت فشار قرار گرفته باشند، تکنیک هایی مانند لامینکتومی یا لامینوپلاستی نیز ممکن است مورد توجه قرار گیرند. این روش ها بیشتر با هدف ایجاد فضای کافی برای نخاع انجام می شوند و انتخاب آنها به محل فشار و وضعیت انحنای گردن وابسته است.

کدام روش جراحی دیسک گردن بهتر است؟

هیچ روش جراحی واحدی برای همه بیماران بهترین گزینه نیست. محل دقیق ضایعه، تعداد دیسک های درگیر، وجود تنگی کانال، میزان فشار روی نخاع یا عصب و وضعیت ثبات مهره ها مشخص می کند که کدام روش برای هر بیمار منطقی تر است.

نکته مهم این است که تصمیم گیری نباید صرفا بر اساس تصویر MRI انجام شود. علائم بیمار و یافته های معاینه عصبی باید با تصاویر تطبیق داده شوند. گاهی یک بیرون زدگی قابل توجه در MRI بدون علامت جدی است و نیازی به جراحی ندارد؛ در مقابل، یک ضایعه کوچک تر ممکن است در محل حساسی قرار گرفته و علائم قابل توجهی ایجاد کند.

مدت زمان عمل جراحی دیسک گردن

مدت خود جراحی دیسک گردن در بسیاری از موارد حدود ۱ تا ۳ ساعت است، اما جراحی های چندسطحی یا پیچیده ممکن است بیشتر طول بکشند. مدت جراحی به نوع عمل، تعداد دیسک های درگیر و میزان فشار وارد شده به نخاع یا ریشه های عصبی بستگی دارد.

جراحی های ساده تر ممکن است حدود یک ساعت زمان ببرند، در حالی که در موارد پیچیده تر، چندسطحی یا جراحی های همراه با تثبیت مهره ها، زمان عمل می تواند بیشتر شود. این بازه مربوط به مدت خود جراحی است و با کل زمانی که بیمار در بیمارستان یا اتاق عمل حضور دارد یکسان نیست.

چه عواملی مدت جراحی دیسک گردن را بیشتر می کنند؟

عوامل مختلفی می توانند باعث کوتاه تر یا طولانی تر شدن جراحی شوند، از جمله:

• تعداد دیسک ها و مهره های درگیر
• شدت بیرون زدگی یا تخریب دیسک
• میزان تنگی کانال نخاعی
• فشار وارد شده به نخاع یا ریشه های عصبی
• نیاز به فیوژن و تثبیت مهره ها
• انجام جراحی در یک یا چند سطح
• سابقه جراحی قبلی در ناحیه گردن